مربع راهبردي ۹۸

به گزارش زرین خبر به نقل از خط حزب الله، جنگ‌ هشت ساله‌ي ما با ارتش بعثي اگرچه ظاهرا ناخوشايند و ناگوار بود اما «دوران دفاع مقدس براي ملت ما ظرفيت و موقعيتي بود که اين ملت بتواند اعماق جوهره‌ي خودش را در ابعاد مختلف نشان دهد و نشان داد.» ۳۱/۶/۸۴ در دفاع مقدس، بسيجيان خميني ياد گرفتند که فراتر از امکانات کار کنند و “محدوديت‌ها” را تبديل به عامل “ابتکار” و “پيشرفت” کنند. براي مثال، يکي از فرماندهان سابق قرارگاه سازندگي خاتم‌الانبياء درباره‌ي چگونگي شکل‌گيري واحد مهندسي جنگ چنين مي‌گويد:
“مهندسي جنگ در دفاع مقدس از شکست حصر آبادان، آن هم فقط با يک دستگاه لودر شکل گرفت و رفته‌رفته در طول يکي دو سال بعد به يک سامانه‌ي مناسب در جهت رفع نياز اين دسته از دفاع تبديل شد. در پايان دفاع مقدس يک لودري که مهندسي در زمان حصر آبادان داشت، به ۴-۵ هزار لودر و بولدوزر تبديل شده بود و اينها با شرايط آن زمان که ما از يک طرف در تحريم و محاصره بوديم و از طرف ديگر با کارشکني‌هاي دولت {بني‌صدر} روبه‌رو بوديم، يک معجزه بود. وقتي که مهندسي آرام‌آرام شکل گرفت و تخصصي‌تر شد و توانست ابزارآلات مورد نياز خود را تأمين کند، ديگر مانند روزهاي اول تشکيل خود نبود، بلکه به عنصري اثرگذار و تأمين‌کننده بدل شده بود. ما از نظر جنگ‌افزار و امکانات دفاعي شباهتي به دشمن نداشتيم به‌طوري که حتي سيم خاردار و موتور قايق را هم در دنيا به ما نمي‌فروختند. اين ضعف جنگ‌افزار و مهمات بايد يک‌جوري برطرف مي شد. براي همين تمام ابتکارات و تدابير فرماندهان سپاه هم بر اين بود که از تمام عناصر جنگي براي پوشاندن اين ضعف‌ها استفاده شود. ”
چهار محور اصلي در جنگ اقتصادي
جنگ امروز ما اما جنگ اقتصادي است و اگر تا پيش از اين، بودند کساني که ماهيت “جنگ اقتصادي” دشمن را باور نداشتند، اين روزها، دشمن آن‌قدر شفاف و مستقيم عمل کرده است که ديگر «همه قبول دارند که دشمن در حال جنگ اقتصادي با ما است؛ اين را همه مي‌دانند. البتّه اين را که دشمن در حال جنگ با ما است، هميشه ما تکرار مي‌کرديم، مي‌گفتيم، [امّا] بعضي باور نمي‌کردند؛ امروز همه باور کرده‌اند؛ همه‌ي مسئولين فهميده‌اند و قبول کرده‌اند که دشمن در حال جنگ با ما است.» ۱/۱/۹۸ از اين زاويه، بيانات اول فروردين ماه رهبر انقلاب را مي‌توان راهبرد مواجهه در جنگ اقتصادي با دشمن دانست. مبتني بر اين بيانات، اين راهبرد، بر چهار اصل اساسي استوار است:
۱- ابتکار به جاي انفعال
جمله‌اي از سردار شهيد تهراني مقدم منقول است که “فقط انسان‌هاي ضعيف به اندازه‌ي امکانات‌شان کار مي‌کنند”، پربيراه نيست اگر بگوييم جمله‌ي اين سردار شهيد، در تمام سال‌هاي جنگ، سرلوحه‌ي اقدامات نيروهاي ايران بود و از دل همين طرز نگاه بوده و هست که امروزه «موشک‌هاي نقطه‌زن» ايران، شهرت جهاني پيدا کرده و به يک عامل مهم «بازدارندگي» دشمن از توهم حمله به ايران شده است. در مقابل اين نگاه، نگاه منفعلانه‌ي افرادي قرار داشت که تصور مي‌کردند با حمله‌ي صدام، همه‌چيز تمام شده و نظام و کشور سقوط خواهد کرد. براي همين، چاره را در اتخاذ راهبردهاي تخيلي چون “زمين مي‌دهيم و زمان مي‌خريم” مي‌ديدند و نتيجه آن شد که در سال اول جنگ، دشمن تا خرمشهر هم به پيش آمد. نگاه منفعلانه و تهديدمحور، صرفا نقاط ضغف و آسيب‌پذير را مي‌بيند بدون آنکه به نقطه‌قوت‌ها و فرصت‌ها توجهي داشته باشد. اما افرادي چون تهراني مقدم از دل همين محدوديت‌ها توانستند پايه‌هاي خودکفايي موشکي ايران را رقم بزنند.
سال ۹۸ نيز از نظر رهبر انقلاب سال فرصت‌هاست به شرط آنکه در نقطه‌ضعف‌هايي چون “تحريم” و “سوءمديريت” درجا نزنيم و به آنها به چشم فرصت بنگريم. مثلا «تحريم مي‌تواند فرصت باشد؛ چرا؟ زيرا تجربه نشان داده است… فشارِ کاهش درآمد منابع طبيعي، اين حُسن بزرگ را نه ‌فقط براي ما، [بلکه] براي همه‌ي کشورهاي مشابه ما دارد که آنها را از وابستگي به اين منبع طبيعي، از اين تک محصولي بودن، از اين اقتصاد نفتي… نجات خواهد داد.» ۱/۱/۹۸
۲- اعتماد نکردن به غربي‌ها
تجربه‌ي مذاکرات چند سال اخير ما با کشورهاي غربي نشان داد که به‌هيچ‌وجه نمي‌توان به قول و قرار آنها اعتماد کرد. آنها به‌وضوح نشان داده‌اند که بر عهد خود پايبند نيستند و به راحتي آن را زير پا مي‌گذارند. حتي سه کشور اروپايي هم که بعد از خروج يک‌جانبه‌ي آمريکا از برجام، در ظاهر همراهي با ايران کرده‌اند، در باطن، راهبردهاي خود را همسو با سياست‌هاي آمريکا کرده و از آن پيروي کرده‌اند. اين البته، اولين تجربه‌ي ما از تعامل با غرب نيست، «از اواسط قاجار، اروپايي‌ها به ما ضربه زدند. در جنگ‌هاي ايران و روس، انگليس‌ها به ايران خيانت کردند؛ به عنوان واسطه وارد ميدان شدند، امّا از پشت خنجر زدند. در قضيّه‌ي امتياز تنباکو، در قضيّه‌ي اميرکبير و رفتاري که با اميرکبير کردند؛ فشارهاي انگليس‌ها و سفارتخانه‌هاي اروپايي در تهران بود که پادشاه ابله قاجار را وادار کرد خون اميرکبير را بريزد و او را که مي‌توانست ايران را متحوّل کند، کنار بگذارد. [همچنين] رفتار اروپايي‌ها در روي کار آوردن حکومت ديکتاتوري رضاخان، رفتار اروپايي‌ها و آمريکايي‌ها در ساقط کردن دولت مصدّق، رفتار آنها در قضاياي گوناگون اقتصادي و سياسي و امنيّتي ما و رفتار آنها در قضيّه‌ي جنگ تحميلي و بعد هم رفتار آنها در قضيّه‌ي تحريم؛ اينها را ما نبايد از ياد ببريم. غربي‌ها با ما هميشه همين جور رفتار کرده‌اند؛ نمي‌توانيم به آنها هيچ اميدي داشته باشيم. در همين قضيّه‌ي اخير، در قضيّه‌ي برجام، وظيفه‌ي اروپايي‌ها چه بود؟ خب يک قرارداد هفت‌جانبه‌اي بسته شده بود – شش کشور و ايران اين طرف؛ هفت کشور- يک طرف که آمريکا است خارج شد؛ وظيفه‌ي طرف‌هاي ديگر چه بود؟ وظيفه‌ي اروپايي‌ها اين بود که مي‌ايستادند در مقابل آمريکا، مي‌گفتند ما به تعهّد خودمان پايبنديم؛ تعهّد آنها اين بود که تحريم‌ها به طور کلّي برداشته بشود؛ بايد محکم مي‌ايستادند، [امّا] با بهانه‌هاي مختلف نَايستادند.» ۱/۱/۹۸ بنابراين عقلانيت سياسي حکم مي‌کند که چنين افرادي غيرقابل اعتمادند و براي حل مشلات کشور، نمي‌توان معطل آنها باقي ماند.
۳- توجه به ظرفيت‌هاي بي‌بديل درون
نقطه‌ي رهايي و راه‌حل چشم بستن به بيرون، نگاه به ظرفيت‌هاي بي‌انتهاي درون کشور است. مردم ايران نشان داده‌اند که هرگاه از آنها کمک خواسته و وارد ميدان شده‌اند، توانسته‌اند بزرگ‌ترين مشکلات را حل کنند. يک قلم آن که اين روزها شاهد آن هستيم، ورود نيروهاي مردمي براي کمک به سيل‌زدگان و آسيب‌ديدگان آق‌قلا و شيراز است. چنين سيلي با اين مقياس اگر در بسياري از کشورها اتفاق مي‌افتاد به‌مراتب مي‌توانست مخرب‌تر از وضع کنوني باشد، اما با ورود نيروهاي امدادي و مردمي و گروه‌هاي جهادي، از حجم آسيب‌ها به طرز قابل توجهي کاسته شد. در اقتصاد هم مي‌توان با به فعليت رساندن ظرفيت‌هاي کشور، بسياري از مشکلات را برطرف کرد. «کارشناس‌هاي ما معتقدند که ظرفيّت‌هاي کشور براي شکوفايي اقتصاد، ظرفيّت‌هاي بسيار آماده و مستعد و کاملي است. ما کمبود نداريم. ظرفيّت نيروي انساني ما بسيار خوب است، ظرفيّت‌هاي طبيعي ما بسيار خوب است، ظرفيّت جغرافيايي ما بسيار خوب است که من در بيانيّه‌ي گام دوّم مقداري از اين ظرفيّت‌ها را تشريح کردم که اين ظرفيّت‌ها وجود دارد؛ بنابراين ظرفيّت‌ها هست، پول هم وجود دارد در کشور. اين نقدينگي‌اي که مرتّب گله مي‌کنند و شِکوه مي‌کنند که نقدينگي زياد شده -و درست هم هست و البتّه نقدينگي اگر مورد توجّه قرار نگيرد ضربه خواهد زد- اگر يک مديريّت خوبي انجام بگيرد و همين نقدينگي تبديل بشود به سرمايه‌گذاري، کشور را شکوفا خواهد کرد، اقتصاد را بالا خواهد برد. بنابراين ظرفيّت کاملاً در کشور وجود دارد.» ۱/۱/۹۸ در اين بين، توجه به مشکلات توليد، و حل کردن موانع آن، آنچنان‌که شعار امسال نيز بر محور آن قرار گرفته است، اولويت اساسي دارد.
۴- آمادگي جوان‌ها براي قبول مسئوليت‌ها
اگر محور اساسي بيانيه‌ي گام دوم انقلاب، و خطاب اصلي رهبر انقلاب در آن بيانيه، جوانان بودند، حالا رهبر انقلاب در اولين روز از اولين سال گام دوم، با صراحت بيشتري از جوانان مي‌خواهند که خود را براي پذيرش مسئوليت‌ها آماده کنند. «جوان‌ها بايد شانه‌شان را زير بار مسئوليّت‌هاي دشوارِ کوچک و بزرگ بدهند؛ علاج مشکلات کشور اين است. ما در گام دوّم انقلاب بايستي حرکت کشور را بر دوش جوان‌ها قرار بدهيم همچنان که در گام اوّل در دوره‌ي انقلاب هم هدايت را امام مي‌کرد امّا حرکت را و موتور پيشرفت را جوانان روشن مي‌کردند، حرکت را آنها به وجود مي‌آوردند. امروز تلاش شما و سعي شما اين است که استقلال کشور را و عزّت کشور را تأمين کنيد.» ۱/۱/۹۸ کنش‌هاي رهبر انقلاب در يکي دو سال اخير نيز مؤيد توجه ويژه‌ي ايشان براي ورود جوان‌ترها به حوزه‌ي مسئوليت‌ها است به‌طوري که تقريبا تمامي انتصاب‌هاي دو سال اخير ايشان، با اين رويکرد انجام شده است. با اين چهار محور نه تنها مي‌توان از مشکلات و چالش‌هاي کنوني عبور کرد بلکه مي‌توان پايه‌هاي حرکت و پيشرفت کشور در سال‌هاي آتي را نيز پي‌ريزي کرد. در جنگ اقتصادي هم مانند جنگ نظامي مي‌توان پيروز و سربلند شد به شرط آنکه «داشته‌ها‌ي خودمان را بايستي بشناسيم و آنها را جدّي بگيريم… ثانياً، آفت‌ها را بشناسيم، فسادها را بشناسيم، راه‌هاي رخنه‌ي دشمن را بشناسيم و در مقابل آنها به طور جدّي ايستادگي کنيم.» ۱/۱/۹۸